આપણે એવા સમયમાં જીવીએ છીએ જ્યાં “નેચરલ” (કુદરતી) શબ્દ સાંભળતા જ આપણને “સંપૂર્ણ સુરક્ષિત” હોવાનો ભાસ થાય છે. સ્કિનકેરથી લઈને સ્નેક્સ સુધી, એક “નેચરલ” લેબલ આપણને એક સુરક્ષાની લાગણી આપે છે. પરંતુ, જ્યારે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓના નિવારણની વાત આવે છે, ત્યારે આ માનસિકતા અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે. આયુર્વેદ એ હજારો વર્ષોના વ્યવસ્થિત વિજ્ઞાન પર આધારિત તબીબી પદ્ધતિ છે. તે વનસ્પતિ અને ઔષધિઓ પર નિર્ભર છે, તેથી જ લોકો તેને વધુ પસંદ કરે છે. છતાં, ‘અથર્વ આયુર્વેદ’ (અમદાવાદ) ખાતે મારા ક્લિનિકલ અનુભવમાં હું જોઉં છું કે, ડૉક્ટરની સલાહ વિના ડૉક્ટરની સલાહ વિના આયુર્વેદ નો ઉપયોગ કરવાથી લિવર ટોક્સિસિટીથી લઈને મોર્ડન દવાઓની નિષ્ફળતા જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ વધી રહી છે. “નેચરલ” એટલે કે “સુરક્ષિત” એ માનવું તમારા માટે સૌથી મોટી તબીબી ભૂલ હોઈ શકે છે.
ઔષધિઓ અત્યંત શક્તિશાળી હોય છે. જે સક્રિય તત્વો તેમને સાજા થવા દે છે, તે જ તત્વો ખોટી રીતે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે તો નુકસાન પણ પહોંચાડી શકે છે. તમને સુરક્ષિત રાખવા માટે, હું તમને આ ૩ જોખમી ભૂલોથી બચવાની અપીલ કરું છું.
“એવમ્ સુગન્ધિ-યુક્તેન હ્યાહ્ના દ્રવ્યેણ સાધિતમ્, દીપનમ્ પાચનમ્ ચૈવ રોગનાશાય કલ્પતે…”
— ભાવપ્રકાશ નિઘંટુ (પ્રાચીન આયુર્વેદિક ગ્રંથ)
આ પ્રાચીન શ્લોક સમજાવે છે કે: “જે ઔષધિઓ યોગ્ય સંદર્ભ જ્ઞાન અને વિજ્ઞાન સાથે તૈયાર કરવામાં આવે છે અને લાગુ કરવામાં આવે છે, તે શક્તિશાળી પાચન-અગ્નિ-દીપક અને રોગ-નાશક તરીકે કામ કરે છે.” આ શ્લોક એ પણ સૂચવે છે કે યોગ્ય જ્ઞાન અને નાડી પરીક્ષા વિના, તેઓ તેમની અસરકારકતા ગુમાવી શકે છે અથવા વિપરીત અસર કરી શકે છે.
૧. ત્વરિત રાહત માટે શક્તિશાળી આયુર્વેદિક ‘ડિટોક્સ’ ઔષધિઓનો ઉપયોગ (પાચન તંત્રનું સ્વ-નિદાન)
આજે આપણે દરેક બીમારીમાં ત્વરિત, લક્ષણ-આધારિત રાહત શોધીએ છીએ. માથું દુખે છે, તો તમે તરત જ ગોળી ગળીને પીડાને શાંત કરો છો. જોકે, આયુર્વેદની મુખ્ય ફિલોસોફી ત્વરિત રાહત કરતાં મૂળ કારણ સુધી પહોંચવાની છે. જ્યારે કોઈ દર્દી ‘અથર્વ આયુર્વેદ’ ખાતે આવે છે, ત્યારે સૌ પ્રથમ મારે એ જાણવું પડે છે કે શરીરમાં કોઈ લક્ષણ કેમ છે. આ માટે મારે તેમની પાચન અગ્નિ (તેમના આંતરિક અગ્નિ) અને સંભવિત ઝેરી કચરો (એટલે કે આમ) નું વિશ્લેષણ કરવું પડે છે.
ઇન્ટરનેટ દરેક સમસ્યા માટે સામાન્ય ઘરગથ્થુ ઉપાયો આપે છે, જે આયુર્વેદના સ્વ-નિદાનના ડૉક્ટરની સલાહ વિના આયુર્વેદ ને પ્રોત્સાહન આપે છે. જે દર્દી લાંબા સમય સુધી પેટના ભારેપણાથી પરેશાન છે, તેઓ ઇન્ટરનેટ પર “આયુર્વેદિક લિવર ડિટોક્સ” સર્ચ કરે છે. પછી તેઓ જાતે જ અત્યંત શક્તિશાળી અને આકરા પેટ-સાફ-કરનારા પાવડર (જેમ કે ‘સ્લિમિંગ ટી’ માં મળતું ‘સેન્ના’) લેવાનું શરૂ કરે છે. જોકે શરૂઆતમાં તેમને ત્વરિત રાહત લાગે છે, પરંતુ લાંબા સમય સુધી આ આકરી દવાઓના ઉપયોગથી આંતરડાના સ્તરો “આળસુ” બની જાય છે. પરિણામે, કબજિયાતની ક્રોનિક સમસ્યા સર્જાય છે અને પેટની પાચનક્રિયા સાવ ઠપ્પ થઈ જાય છે. આ બધું આયુર્વેદિક દવાની આડઅસર છે.
પ્રોફેશનલ કરેક્શન: આયુર્વેદ કોઈ “ક્વિક ફિક્સ” નથી. જે શાક-દાળનો ‘વઘાર’ એક દર્દીમાં એસિડિટી ઉત્પન્ન કરે છે, તે જ ‘વઘાર’ બીજા દર્દીમાં પાચનક્રિયા સુધારવા માટે અત્યંત જરૂરી હોઈ શકે છે. યોગ્ય આયુર્વેદિક સમસ્યા અને સમાધાન માટે ડૉક્ટરની સલાહ અનિવાર્ય છે.
૨. મોર્ડન મેડિસિન અને આયુર્વેદનું ખતરનાક મિશ્રણ (ઔષધિ-દવા વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા)
હું સૌથી ચિંતાજનક અને જોખમી ભૂલ એ જોઉં છું કે જ્યારે દર્દી હૃદયની બીમારી, ડાયાબિટીસ, થાઈરોઈડ કે લોહી પાતળું કરવાની આધુનિક મોર્ડન દવાઓ (Allopathic Medicines) લેતા હોય, અને તેઓ જાતે જ ડૉક્ટરની સલાહ વિના આયુર્વેદ ઔષધિઓ પણ લેવાનું શરૂ કરી દે છે. તેઓ એવું માની લે છે કે, “એક કેમિકલ છે, એક નેચરલ છે, બંને અલગ-અલગ છે, તો તેમની કોઈ આડઅસર નહીં થાય.”
તબીબી વિજ્ઞાન અનુસાર, આ માન્યતા સંપૂર્ણપણે ખોટી છે. જ્યારે તમે મોર્ડન મેડિસિન સાથે આયુર્વેદનું ગેરમાર્ગે દોરનારું મિશ્રણ કરો છો, ત્યારે તમે ગંભીર જોખમો ઉભા કરો છો:
- લિવર ટોક્સિસિટી: તમે જે કંઈપણ ગ્રહણ કરો છો, તેને તમારા લિવર દ્વારા એક જ પાચન માર્ગ (Metabolic Pathway) દ્વારા પચાવવું પડે છે. ખોટી રીતે મસાલા કે ઔષધિઓ લેવાથી આ લિવરના ઉત્સેચકો (enzymes) પર સ્પર્ધા થાય છે, જેથી મોર્ડન દવાઓ બરાબર પચી શકતી નથી. આનાથી તે ગોળી લોહીમાં ઝેરી બની શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આદુ, લસણ કે હળદરના વધુ ડોઝ લોહી પાતળું કરવાની અત્યંત મોર્ડન દવાઓ સાથે લેવાથી આંતરિક બ્લીડિંગનું ગંભીર જોખમ ઉભું થઈ શકે છે, જે અત્યંત જોખમી હર્બલ દવાની આડઅસર છે.
- દવાની નિષ્ફળતા: તેનાથી વિપરિત, કેટલીક ઔષધિઓ તમારા લિવરની પાચનક્રિયાને વધુ ઝડપી બનાવે છે, જેથી તમારી મોર્ડન પેઇનકિલર્સ કે હોર્મોનની ગોળીઓ ખૂબ ઝડપથી પચી જાય છે. આનો અર્થ એ કે તમારી હાઈ બ્લડ પ્રેશર કે થાઈરોઈડની ગોળી નિષ્ફળ જાય છે, કારણ કે ગોળી અંદર ગયા પછી શરીર તેને પચાવતા પહેલા જ બહાર કાઢી નાખે છે. આનાથી મૂળ રોગ મટવાને બદલે અંદર વધુ ગંભીર બને છે.
પ્રોફેશનલ ચેતવણી: કોઈપણ “નેચરલ ઉપાય” કે સાદી ‘ઘરગથ્થુ ઔષધિ’ (જેમ કે ‘ત્રિફલા’ કે ‘ગુગ્ગુલ’) જાતે જ શરૂ કરી દેવી જોખમી છે, ખાસ કરીને જ્યારે તમે ગંભીર મોર્ડન મેડિસિન લેતા હોવ. આ બધું મોર્ડન દવાની નિષ્ફળતા ને આમંત્રણ આપી શકે છે.
૩. ઇન્ટરનેટના દેશી ઉપાયો અને ઓનલાઈન ક્વિઝ પર ભરોસો કરવો (નાડી પરીક્ષાનું મહત્વ ન સમજવું)
આજે આપણે દરેક બીમારીમાં તરત જ ઓનલાઈન દેશી ઉપાયો શોધીએ છીએ. જોકે, આયુર્વેદ એ દરેક રોગને એકસરખો ગણતું નથી. આયુર્વેદ એ રોગનો નહિ, પણ દર્દીની ચોક્કસ શારીરિક પ્રકૃતિનો ઉપચાર કરે છે. તમે ઓનલાઈન ‘એસિડિટી મટાડવાના ઘરગથ્થુ ઉપાય’ તો શોધી શકો છો, પરંતુ તે ઉપાય તમારી ખાસ શારીરિક સ્થિતિ માટે સાચો છે કે નહિ, તે ઇન્ટરનેટ જાણતું નથી.
તમે ઇન્ટરનેટ પર “સાદી દિનચર્યાના નિયમો” શોધી શકો છો, પરંતુ તે તમારા શરીરના પાચનતંત્રના વિજ્ઞાનને સમજ્યા વિના લાગુ કરવા જોખમી છે. ઇન્ટરનેટ અને યુટ્યુબના ઉપાયો આખા શરીરમાં ડૉક્ટરની સલાહ વિના આયુર્વેદ ની સમસ્યા વધારે છે. તેઓ આ નીચે મુજબના મહત્વના મુદ્દાઓ સમજી શકતા નથી:
- તમારા શરીરમાં કયા દોષ (વાત, પિત્ત, કફ) નું અસંતુલન છે.
- તમારા કયા અંગમાં ઝેરી કચરો (આમ) જમા થયો છે.
- તમારી પાચન શક્તિ (અગ્નિ) કેટલી મજબૂત કે નબળી છે.
નાડી પરીક્ષાનું અત્યંત મહત્વ (Pulse Diagnosis)
આયુર્વેદમાં દરેક દર્દીનું સચોટ નિદાન કરવા માટે નાડી પરીક્ષા (Pulse Diagnosis) એ અનિવાર્ય છે. નાડી પરીક્ષા એ કોઈ ઉપરછલ્લું ડાયગ્નોસ્ટિક નથી. તેના દ્વારા અમે તમારા શરીરના ઊંડા સ્તરોનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ. તે તમારા અંગોના વિજ્ઞાન, તમારા પાચનતંત્ર અને તમારા શરીરના તમામ સ્તરોનું ચોક્કસ વિશ્લેષણ આપે છે. ઓનલાઈન ક્વિઝ કે યુટ્યુબના ઉપાયો આ પ્રકારનું ચોક્કસ નિદાન આપી શકતા નથી, માટે ઇન્ટરનેટના દેશી ઉપાયો લેવા હંમેશા જોખમી છે.
તમારા શરીરની ચોક્કસ નાડી પરીક્ષા અને પાચનતંત્રના વિજ્ઞાનને સમજ્યા વિના ડૉક્ટરની સલાહ વિના આયુર્વેદ દવાઓ લેતા પહેલા આ ૩ મોટી ભૂલો જાણી લો.
અથર્વ આયુર્વેદ ખાતે સચોટ આયુર્વેદિક ઈલાજ
જો તમે ડાયાબિટીસ, સાંધાના દુખાવા, માનસિક તણાવ કે રોગપ્રતિકારક શક્તિ જેવી કોઈપણ ક્રોનિક સમસ્યાઓથી પરેશાન છો? શું તમને લાગે છે કે તમે કોઈ મોટી આયુર્વેદિક દવાની આડઅસર નો સામનો કરી રહ્યા છો?
તમારા શરીરના પાચનતંત્રના વિજ્ઞાનને સમજ્યા વિના ઇન્ટરનેટના દેશી ઉપાયો લેતા પહેલા આ ૩ મોટી ભૂલો જાણી લો. ‘અથર્વ આયુર્વેદ’ ખાતે અમે હજારો દર્દીઓને સુરક્ષિત અને સાચો ઈલાજ આપવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ. માટે જાતે કોઈપણ દેશી ઉપાય શરૂ કરતા પહેલા નાડી પરીક્ષા કરાવીને યોગ્ય ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.